utorak, 22.10.2019. ✝ Verski kalendar € Kursna lista
Poslednja izmena 00:01
BEOGRADSKE PRIČE

Uvođenje tramvaja – modernizacija Beograda

Put od Slavije do Kalemegdana trajao je 18 minuta, a na liniji se nalazilo osam kola koja su saobraćala u intervalima od 10 do 12 minuta
Autor: Goran Vesićpetak, 20.09.2019. u 11:09

Za deset dana biće tačno 126 godina od kako je prvi tramvaj počeo da saobraća u Beogradu. Tog 1. oktobra 1892. godine od  Slavije ka Kalemegdanu krenuo je tramvaj sa konjskom zapregom. Beogradska opština organizovala je tim povodom veliku svečanost. Ispred zgrade Opštine postavljena su dva vagona u koja su ušli predsednik beogradske opštine Milovan Marinković, članovi opštinske uprave, odbornici i činovnici.

Tramvaj je tačno u 11 sati krenuo prema građanima koji su čekali na Terazijama, a duž trase bilo je nekoliko hiljada ljudi koji su želeli da vide „varoški voz”. Mitropolit Mihailo osveštao je na Terazijama prvi tramvaj. Put od Slavije do Kalemegdana trajao je 18 minuta, a na liniji se nalazilo osam kola koja su saobraćala u intervalima od 10 do 12 minuta. Tramvaj su vukla dva konja, a svaka kompozicija je imala šest konja koji su se smenjivali na svaka dva sata. U jednim kolima bilo je 16 mesta za sedenje i isto toliko za stajanje. Stanica, osim početne i završne, nije bilo i putnici su sami zaustavljali tramvaj i ulazili i izlazili, po želji. Ondašnje novine su pisale da se „saobraćaj obavljao u duhu nimalo zvaničnih, već vrlo patrijarhalnih odnosa između tramvajskog osoblja i putnika”, ma šta to značilo.

Beograd je u to vreme iz orijentalne varoši postajao evropski grad. Kako je to izgledalo opisao je francuski istoričar Alber Male.

„Kuće su niske, sa isturenim baštama zagrađenim iskrivljenim tarabama, a kraj njih visoke palate. Na uglovima kafanice orijentalskog tipa, musave i dimljive; iz njih se razležu sevdalinke i širi miris rakije i roštilja, a u Pozorištu se daje evropska predstava čisto pariskog komada ’Gospođa sa kamelijama’ od Aleksandra Dime.”

Samo godinu dana pre uvođenja tramvaja beogradska opština donela je odluku o uvođenju električnog osvetljenja. Zapisnici sa sednica Opštinskog odbora koji se čuvaju u Istorijskom arhivu Beograda pokazuju da se na sednicama vodila teška borba između zastupnika „javne rasvete na gas” i onih koji su bili napredniji, pa su želeli „rasvetu na struju”. Bilo je i onih koji su bili protiv uvođenja javne rasvete, doduše u Narodnoj skupštini (koja se nalazila na mestu sadašnjeg Odeona na uglu Miloša Velikog i kraljice Natalije), gde je jedan poslanik na sednici rekao da „pošten svet noću spava, a bagra neka lomi noge”.

Beograd je uz tešku muku doneo odluku o uvođenju električne rasvete i posao je poveren Periklosu Ciklosu iz Milana koji je u ime svog Srpsko-francuskog društva dobio koncesiju na javnu rasvetu u srpskoj prestonici. Odmah potom sa istom kompanijom Beogradska opština zaključuje ugovor o izgradnji „varoške železnice” u dužini od 21 kilometar. Pored već pomenute prve linije, druga linija je spajala Slaviju sa Železničkom stanicom i Pristaništem, a treća linija je od Terazija vodila do Novog groblja. Potom je građena pruga za Topčider na mehaničku vuču.

Prvi šef tramvajskog saobraćaja u Beogradu bio je Čeh Vinčenc Blažek, a blagajnik Francuz Žan Salo. Konji su bili smešteni u tramvajskom depou, izgrađenom na Carigradskom drumu (danas Bulevar kralja Aleksandra), koji se tada nazivao „tramvajske štale”. Konjski tramvaji korišćeni su u Beogradu sve do 1904. godine iako je već 5. juna 1894. godine pušten prvi električni tramvaj na topčiderskoj pruzi. Zbog velike nizbrdice u Ulici Miloša Velikog, tramvaji su ispadali iz šina pa su se Beograđani bunili, ali su ih opštinske vlasti umirivale da nema nikakve opasnosti „jer su tramvajska kola teška i odmah stanu”. Iste godine, zbog štrajka tramvajskih radnika varoška železnica je stala na nekoliko dana. Razlog pobune zaposlenih bio je taj što je uprava tramvajskog društva želela da im ukine jedina dva dana odmora koja su imali u mesec dana. Štrajk je završen povećanjem plata na 10 dinara.

Zanimljive su primedbe Beograđana na tramvajski saobraćaj koje se mogu naći u predstavkama Opštinskom odboru o čemu je pisala Dubravka Stojanović u knjizi „Kaldrma i asfalt”. Građani su se žalili da su „tramvaji kasnili u polasku i da je saobraćaj nesiguran i nepouzdan”, kao i da „Društvo nije puštalo u saobraćaj onaj broj tramvaja koji je ugovorom predviđen”.

Putnici su se žalili da su tramvaji često ispadali iz saobraćaja zbog napona struje, a to je dovodilo do rasprave sa tramvajskim osobljem jer je Društvo prema ugovoru bilo „obavezno da vrati novac za kartu ako tramvaj stoji duže od dva minuta”, što su oni odbijali da urade. Posebno su bile bizarne svađe oko visine dece u prevozu jer mališani do visine od jednog metra nisu plaćali kartu. Da bi to proverili, kondukteri su imali štapove dužine od jednog metra kojima su premeravali decu, ali su roditelji tvrdili da su njihova deca niža iako je štap pokazivao drugačije. Bilo je problema sa „zimskim” i „letnjim” kolima ili, kako bi se danas to reklo, sa klimom. Uprkos stalnim sukobima Beograda i Društva, ugovor je proširen 1911. godine na još dve linije i to Slavija – Čubura kroz Makenzijevu ulicu i drugu prema Grobljanskoj ulici ka Trošarini na Smederevskom putu. Bilo je predviđeno da posao traje osam meseci, ali Društvo je kasnilo, pa je Opština pretila naplatom penala od 50 dinara za dan. Posao je završen tek 1913. godine bez naplate penala. Tako je uvođenje tramvaja u naš grad predstavljalo modernizaciju Beograda i konačnu pobedu Evrope nad Orijentom. Kao kada danas pričamo o električnim autobusima.

Prilozi objavljeni u rubrici „Pogledi” odražavaju stavove autora, ne uvek i uređivačku politiku lista

Komentari0
1f00b
Molimo vas da sе u komеntarima držitе tеmе tеksta. Rеdakcija Politikе ONLINE zadržava pravo da – ukoliko ih procеni kao nеumеsnе - skrati ili nе objavi komеntarе koji sadržе osvrtе na nеčiju ličnost i privatan život, uvrеdе na račun autora tеksta i/ili članova rеdakcijе „Politikе“ kao i bilo kakvu prеtnju, nеpristojan rеčnik, govor mržnjе, rasnе i nacionalnе uvrеdе ili bilo kakav nеzakonit sadržaj. Komеntarе pisanе vеrzalom i linkovе na drugе sajtovе nе objavljujеmo. Politika ONLINE nеma nikakvu obavеzu obrazlaganja odluka vеzanih za skraćivanjе komеntara i njihovo objavljivanjе. Rеdakcija nе odgovara za stavovе čitalaca iznеsеnе u komеntarima. Vaš komеntar možе sadržati najvišе 1.000 pojеdinačnih karaktеra, i smatra sе da stе slanjеm komеntara potvrdili saglasnost sa gorе navеdеnim pravilima.

Komentar uspešno dodat!

Vaš komentar će biti vidljiv čim ga administrator odobri.

Početna / Pogledi /

Prijavite se na našu mailing listu

* Obavezna polja